Aikido – początki

W poprzednim artykule „Aiki Budo” nakreśliłem co ćwiczył Morihei Uyeshiba (dalej będę używał określenia O’Sensei), i jak doszło do przekształcenia przez niego technik daito-ryu we własny system Aiki Budo.

Chcę przedstawić jak przebiegał dalszy rozwój aikido, w okresie gdy już istniało, ale O’Sensei był jeszcze w pełni sprawny fizycznie i umysłowo, i udoskonalał je dalej,  do kilku lat przed śmiercią.

Powstanie nazwy Aikido

W 1942 r. Dai Nippon Butokukai (japońska agencja rządowa) miała za zadanie dokonać standaryzacji i regulacji tradycyjnych japońskich sztuk walki. Trzeba było też zarejestrować Aiki Budo. Zdecydowano się wybrać nieszkodliwą nazwę, aby uniknąć przyszłych napięć między różnymi sztukami walki (chodziło o ewentualne przyszłe roszczenia). Wymyślono nową – Aikido (nie było sztuki walki o tej nazwie). Propozycję podał Minoru Hirai i pod tą nazwą Aikido jest znane współcześnie. Nazwa ta podobała się O’Sensei choć jej rodowód podaje inny (sugestia Kotaro Nakamura, ministra edukacji). Jest mowa o tym w wywiadzie radiowym (link na końcu opracowania).

Przeprowadzka do Iwama

O’Sensei w latach 1927-1941 mieszkał w Tokio. Ale zapragnął praktykować budo w zgodzie z naturą, i przeprowadził się do wioski Iwama w powiecie Ibaraki (1942 r.). Tam założył do realizacji swojego celu Aiki-En (spotkałem się z określeniem tego miejsca jako dojo-farma – nieeleganckie ale mniej więcej o to chodziło). Zaczęło się od postawienia Aiki-Jinja (sanktuarium Aiki), potem budowy Aiki Shuren Dojo (teraz znane jako Ibaraki Shibu Dojo). Dzień miał wypełniony modlitwą, pracą na roli oraz ćwiczeniami.

aiki jinja 2013tak wygląda współcześnie Aiki Jinja

W tamtych czasach istniało określenie uchi deschi – to był uczeń który mieszkał z nauczycielem, pomagał mu w codziennym życiu (sprzątanie, gotowanie, uprawa grządek i t.p.) i oczywiście ćwiczył. Patrząc w ten sposób było ich tylko czterech: Kisshomaru Uyeshiba, Tadashi Abe, Koichi Tohei i Gozo Shioda. Od początku lat 50-tych nie było żadnych uchideschi. Byli „soto deshi” czyli uczniowie „z zewnątrz”. Również mieli ciężkie wielogodzinne treningi ale po nich wracali do swoich domów. Wspominam o „uchideschi” ponieważ po śmierci O’Sensei bardzo się ich „namnożyło”. A prawda jest taka że większość z chwalących się że byli uchideschi nigdy nie ćwiczyła u O’Sensei albo ćwiczyła krótko (3-6 miesięcy). To byli ludzie którzy ćwiczyli w Tokio u Kisshomaru Uyeshiba (syna O’Sensei) i Koichi Tohei. Widzieli O’Sensei jak przyjeżdżał ich szkolić do Tokio, ale niewiele wynieśli z jego nauczania (o czym napiszę oddzielnie, podobnie jak opiszę oddzielnie sylwetki pionierów aikido i główne „odłamy”).

Dojo O’Sensei było w Iwama, niech to zabrzmi jasno i prosto – nie gdzie indziej.

morihei-ueshiba-morihiro-saito-group-c1955. O’Sensei z uczniami, około 1955 r.

 Na czym polegały zmiany w stosunku do Aiki Budo?

Podporządkowane były idei aiki. Aiki rozumianym nie w sensie technicznym ale jako stan harmonii we wszechświecie (w uproszczeniu – miłość, dobroć, pokój). O’Sensei był bardzo religijny, a jedność ze wszechświatem, uniwersum, stała się jego obsesją. Zaczęło się to od sekty Omoto-kyo – nauki trafiły na podatny grunt, gdy w 1920 r. O’Sensei stracił ojca i dwóch synów. Zainteresowanych odsyłam do opracowania Marka Kaczmarza „Wpływ doktryny Omoto-kyo na filozofię aikido Moriheia Ueshiby„.

Ale przesadna religijność to nie jest powód żeby deprecjonować O’Sensei, i jego dzieło – a więc Aikido. Tu zdajmy sobie sprawę z tego że na większości filmów jest starcem, kiedy właściwie nic już nie musiał robić. Był schorowany, ale ciągle ćwiczył – ćwiczenia pozwalały mu zapomnieć o bólu. Niestety im był starszy, tym bardziej niezrozumiały dla otoczenia (miał specyficzne słownictwo).

iki1

O’Sensei rysował różne diagramy dla przedstawienia swych koncepcji
tu objaśnia Ichirei Shikon Sangen Hachiriki
(„Jeden Duch, Cztery Dusze, Trzy Początki i Osiem Mocy”)

Ichirei Shikon to określenie że duch człowieka zawiera w sobie cztery dusze. Sangen to „Początki” czyli trzy podstawowe „bloki” – niebo, ziemia i człowiek (reprezentowane jako okrąg, trójkąt i kwadrat). Dlaczego akurat te figury? A cóż to Hachiriki? Dlaczego O’Sensei przywiązywał wielką uwagę do kotodama?

To są bardzo trudne do wyjaśnienia w naszym kręgu kulturowym poglądy, trudne nawet dla Japończyków. Symbolika to jedno – kwestia idei. Ale co to oznaczało w warstwie technicznej?

Zmiany obejmowały postawę – z „kwadratowej” wywodzącej się z daito-ryu do bocznej („trójkątnej”) hanmi i hitoemi. Może podam popularne wytłumaczenie odnośnie tych figur:
– trójkąt – postawa i praca stóp – wchodzenie w przeciwnika
– koło – stan harmonii osiągany po przejęciu kontroli nad przeciwnikiem, ruch kolisty
– kwadrat – idealna forma, skuteczne zakończenie techniki

O’Sensei ujednolicił też techniki z bronią i bez – koncepcja nazywała się riai. Sprowadza się to do tego, że każda technika może być wykonana z bokkenem, jo i bez broni w oparciu o te same ruchy ciała, wspólne zasady. Tu trzeba podkreślić że trening z bronią jest nierozłączną częścią aikido, tak było zawsze. O’Sensei zawsze lubił ćwiczyć z bronią, przecież podstawowa postawa w aikido – hanmi – wywodzi się ze sztuki walki włócznią.

Osensei tsuki com jo copydemonstracja tsuki (pchnięcie) przy pomocy bo (długi kij)
postawa hitoemi, ręce na szerokość barków (katahaba), barki opuszczone i zrelaksowane,
kij jest przedłużeniem tylnego przedramienia, tylny łokieć nie jest w jednej linii z barkiem co pozwala wyprostować przednie ramię bez utraty siły
kolana ugięte, biodra cofnięte ale tułów nie pochylony, wyrównanie w poziomie i w pionie („suihei suichoku”)

Dosyć istotne jest to że O’Sensei pokazywał różnym osobom różne rzeczy. I tak, pełny zasób technik które ćwiczył w Iwama poznał tylko Morihiro Saito który mieszkał w pobliżu i ćwiczył z nim 23 lata. To jest pełny, kompletny system, który można ćwiczyć bez zagłębiania się w japońską religię shinto. Morihiro Saito jest autorem wielu książek, jest też obszerna dokumentacja filmowa, i jego przekaz aikido jest dla mnie osobiście bardzo wartościowy. Drugim takim źródłem (ale już przesiąkniętym religią shinto) był Michio Hikitsuchi. Jest mniejsze bogactwo technik, ale przekaz również jest czysty i nieskażony. Niestety dalej już jest problem. Wszystkie inne źródła nauczania są naznaczone własną interpretacją.O’Sensei nie nazywał technik, cała klasyfikacja (usystematyzowanie i nazewnictwo) została stworzona przez jego następców do celów szkoleniowych. O’Sensei wyznawał zasadę „naucz się i zapomnij”, dla niego ćwiczenie sztuk walki a potem rozwijanie Aikido to był proces ciągły. Wydaje się że ważniejsza od niuansów o które dziś spierają się między sobą aikidocy, tworząc kolejne odłamy, była idea aikido.

Zbiór tego co ćwiczył O’Sensei w swoim dojo w Iwama został zachowany przez Saito. Są różne rozwinięcia aikido, bardzo liczne, i ciągle powstają nowe. To nie jest znak ostatnich czasów, wszak Aikido było jeszcze za życia O’Sensei inaczej pokazywane przez jego uczniów. Wystarczy poczytać wywiady z ludźmi którzy ćwiczyli  w tamtym czasie.

Spotkałem się ze stwierdzeniami typu „a co mnie obchodzi co kiedyś pokazywał jakiś dziadek”. No cóż…. pozostałym poddaję do przemyślenia to:

aikido_path

Polecane do obejrzenia

Trening w dojo w Iwama pod okiem O’Sensei

.

Fragment filmu „Morihei Ueshiba – The Founder of Aikido

.

Jak dziś wygląda to miejsce (odbudowane po trzęsieniu ziemi w 2011 r.)

.

Linki

Aikido and the Structure of the Universe (ogólnie polecam tę witrynę dla osób zainteresowanych duchowo-religijną stroną rozważań O’Sensei)

http://www.aikidosangenkai.org/blog/aikido-structure-universe/

.

Excerpt from Radio Interview with Morihei Ueshiba, Founder of Aikido (wywiad z O’Sensei, wtopione angielskie napisy)

http://youtu.be/sTQ9CuD7gDw

.

Takemusu Aiki Intercontionental (strona organizacji pielęgnującej oryginalne Aikido)

http://www.aikidotakemusu.org/en

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s